กิจกรรมน่าสนใจในบิคาเนอร์

ภาพวาดบนผนังเก่าแก่นับสองร้อยปีที่มันดาวา ทั้งรถไฟและชาวต่างชาติต่างถูกจารึกไว้ในภาพเขียน

“รถจอดที่ลานกว้างนอกป้อมมันดาวา (Mandawa Fort) ผมยังไม่รีบเดินเข้าประตู แต่เลือกเดินเลียบกำแพงเพื่อชมแถวภาพเขียนสีโบราณเหล่านั้น แม้ผิวผนังจะเริ่มกะเทาะออกตามกาลเวลา แต่สีสันยังคงติดทน ภาพบุคคล ม้า และมวลพฤกษาเบียดเสียดกันเต็มพื้นที่กำแพง สถานที่แห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตเชคาวาตี (Shekhawati) ของรัฐราชสถาน เมืองทั้งเมืองเต็มไปด้วยภาพจิตรกรรมฝาผนัง จนบางคนขนานนามที่นี่ว่าเป็น หอศิลป์กลางแจ้งที่ใหญ่ที่สุดในโลก มันดาวาตั้งอยู่ทางทิศเหนือของเมืองชัยปุระ ใช้เวลาขับรถประมาณ 3 ชั่วโมงกว่าๆ อยู่ระหว่างเส้นทางที่จะไปเมืองบิกาเนอร์ หากมาจากเดลีจะไกลหน่อย ใช้เวลาประมาณ 5-6 ชั่วโมง เมืองชัยปุระมีสนามบิน นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จึงมักบินมาลงที่ชัยปุระหรือเดลี แล้วต่อรถขึ้นเหนือมาทางบก หากเดินทางโดยรถไฟ สถานีที่ใกล้ที่สุดคือ จุนจูนู (Jhunjhunu) และนวาลการ์ (Nawalgarh) เมื่อลงรถแล้วต้องต่อรถเข้าเมืองอีกที รอบรถไฟและราคาเหมารถจะผันแปรตามฤดูกาล ลองไปสอบถามข้อมูลเมื่อเดินทางถึงพื้นที่จะแน่นอนที่สุด เมืองนี้มีขนาดเล็ก คฤหาสน์หลักๆ และตัวป้อมตั้งอยู่ในระยะที่เดินถึงกันได้หมด ป้อมแห่งนี้เริ่มสร้างขึ้นในช่วงกลางศตวรรษที่ 18 โดยนวาล สิงห์ (Nawal Singh) เจ้าผู้ครองแคว้นในสมัยนั้น ตัวกำแพงภายนอกมีสีแดงและสีเหลืองสลับกัน ภายในมีลานกว้าง บ่อน้ำ และลานกลางแจ้งหลายจุด ปัจจุบันป้อมถูกดัดแปลงให้เป็นโรงแรม แต่ผู้ที่ไม่ได้เข้าพักก็สามารถซื้อตั๋วเข้าไปเดินชมได้ หากช่วงไหนไม่มีการจัดงาน ชั้นดาดฟ้าจะเป็นจุดที่สามารถมองเห็นเส้นขอบฟ้าและหลังคาบ้านเรือนในเมืองที่เชื่อมต่อกันเป็นพืด ระเบียงทางเดินและประตูเข้าป้อมยังคงรูปลักษณ์เดิมเอาไว้ บนผนังประดับด้วยภาพถ่ายเก่าของตระกูลและอาวุธโบราณ แนะนำให้ชมเหมือนงานจัดแสดง แต่อย่าไปหยิบจับเข้าล่ะ ชื่อเสียงของเชคาวาตีส่วนใหญ่มาจากคฤหาสน์เหล่านี้ที่เรียกว่า "ฮาเวลี" (Haveli) ในสมัยก่อนย่านนี้มีพ่อค้าผู้มั่งคั่งมากมาย เมื่อทำเงินได้ก็กลับบ้านเกิดมาสร้างคฤหาสน์ และจ้างช่างวาดภาพมาเขียนจนเต็มผนังด้านนอก หัวข้อของภาพมีตั้งแต่เทพปกรณัม มหากาพย์ ไปจนถึงเรื่องราวร่วมสมัยในยุคนั้นอย่างรถไฟ ชาวต่างชาติ และเจ้าผู้ครองแคว้น เรียกว่ามีอะไรก็นำมาวาดลงไปหมด ในเมืองมันดาวามีฮาเวลีหลายแห่งที่ยังสมบูรณ์มาก เช่น คฤหาสน์โชคคานี (Chokhani Haveli), คฤหาสน์กุหลาบ ไร (Gulab Rai Ladia Haveli) ที่ภาพวาดประดับไปทั่วทั้งซุ้มประตู กรอบหน้าต่าง และเพดาน บางแห่งยังคงเป็นบ้านส่วนบุคคล ต้องขออนุญาตคนเฝ้าประตูก่อนถึงจะเข้าชมได้ เมื่อเข้าไปแล้วอย่าเอามือไปสัมผัสผนัง และอย่าพิงผนังเพื่อถ่ายรูป เพราะภาพเหล่านี้สีซีดจางไปตามกาลเวลา เสน่ห์ของมันอยู่ที่ความเก่านี่เอง ภาพจิตรกรรมฝาผนังเหล่านี้รุ่งเรืองเมื่อประมาณ 100-200 ปีก่อน ช่างวาดส่วนใหญ่เป็นตระกูลในท้องถิ่นที่สืบทอดฝีมือจากพ่อสู่ลูก สีที่ใช้สกัดมาจากแร่ธาตุและพืชพรรณธรรมชาติ เทคนิคการวาดไม่ได้เน้นเรื่องทัศนียภาพ (Perspective) ใบหน้าของบุคคลส่วนใหญ่มักเป็นภาพด้านข้าง ยิ่งวาดตัวละครใหญ่เท่าไหร่ก็ยิ่งแสดงถึงสถานะที่สูงส่ง บ้านไหนให้ค่าจ้างมาก เรื่องราวบนผนังก็จะวาดยาวเหยียดเป็นพิเศษ ต่อมาเมื่อมีการสร้างบ้านใหม่น้อยลง งานฝีมือแขนงนี้ก็ค่อยๆ ขาดผู้สืบทอด สิ่งที่เหลืออยู่จึงต้องพึ่งพาให้บ้านเก่าเหล่านี้ช่วยรักษาไว้ ชีวิตในเมืองดำเนินไปอย่างช้าๆ ตลาดเช้ามีผักผลไม้และขนมทอดขาย พอตกบ่ายแดดร้อนระอุ ถนนหนทางก็แทบไม่มีผู้คน เห็นเพียงสุนัขนอนงีบอยู่ตามโคนกำแพง เดินลัดเลาะไปตามตรอกซอกซอย มักจะเจอประตูบ้านที่ดูธรรมดาๆ แต่พอผลักเข้าไปกลับเจอสวนที่มีภาพวาดเต็มฝาผนัง เจ้าของบ้านอาจจะไม่ได้ใส่ใจนัก แต่คนนอกอย่างเรากลับจ้องมองอย่างตั้งอกตั้งใจ บางบ้านมีเก้าอี้หวายตั้งไว้หน้าประตู มีผู้เฒ่านั่งอาบแดดอยู่ตรงนั้น เมื่อเห็นคุณยกกล้องขึ้นมาถ่ายรูป พวกเขาก็เพียงแค่ส่งยิ้มให้ หากมีเวลาเหลือสักครึ่งวัน เมืองนวาลการ์ (Nawalgarh) และฟเตหะปุระ (Fatehpur) ก็มีคฤหาสน์ภาพวาดกระจายอยู่เป็นกลุ่มก้อนเช่นกัน แนะนำให้เช่ารถพร้อมคนขับวิ่งวนดูเป็นเส้นทางเดียว วันหนึ่งไปสัก 2-3 เมืองก็ไม่ใช่เรื่องยาก มื้อเที่ยงในเมืองไม่ค่อยมีร้านอาหารหรูๆ ส่วนใหญ่เป็นชุดอาหารง่ายๆ (Thali) ทานคู่กับแผ่นแป้ง ของหวานที่นี่รสค่อนข้างจัดจ้าน ทานคู่กับอาหารหลักรสเค็มถือว่าลงตัวพอดี หรือจะลองแป้งทอดข้างทางคู่กับชานมร้อนสักแก้ว ราคาย่อมเยาและช่วยให้อิ่มท้องได้ดี ที่พักมีให้เลือกสองแบบ คือโรงแรมในป้อมซึ่งจะได้บรรยากาศขลังๆ แต่ราคาสูงหน่อย กับเกสต์เฮาส์และโรงแรมขนาดเล็กในเมืองที่สะอาดและราคาประหยัด ช่วงเดือนตุลาคมถึงมีนาคมจะเที่ยวสบายที่สุด กลางวันอุ่น กลางคืนและเช้ามืดอากาศเย็น อย่าลืมเตรียมเสื้อคลุมบางๆ มาด้วย ที่นี่อยู่ใกล้ทะเลทราย ตั้งแต่เดือนเมษายนเป็นต้นไปแดดจะร้อนแรงขึ้นทุกวัน ใครจะมาหน้าร้อนต้องเตรียมใจไว้หน่อย ในเมืองมีไฟถนนน้อย หลังพระอาทิตย์ตกดินถนนจะเงียบเหงา ควรจัดการมื้อเย็นให้เรียบร้อยแต่หัวค่ำ หากพักในเมืองสักคืน เช้าวันรุ่งขึ้นตอนแสงแดดอ่อนๆ ลองออกไปชมภาพวาดบนผนังอีกครั้ง สีสันจะดูสวยงามนวลตากว่าตอนเที่ยงวัน ก่อนจะเดินทางกลับ ผมนั่งพักบนขั้นบันไดหินหน้าป้อม มองดูชายชราต้อนฝูงแพะเดินผ่านตรอกไปช้าๆ ไม่มีนักท่องเที่ยวคนอื่น แผงขายชานมเพิ่งจะเริ่มตั้งร้าน กาน้ำทองเหลืองบนเตาส่งควันกรุ่นออกมารับเช้าวันใหม่”